ΑδρωπούδκιαΗ τουριστική ανάπτυξη επιδρά στο κοινωνικό σύστημα τόσο θετικά όσο και αρνητικά. Αυτό εξαρτάται από το είδος του τουρισμού που αναπτύσσεται στην περιοχή, αλλά και από το βαθμό συνοχής των εσωτερικών κοινωνικών δομών των κοινοτήτων υποδοχής. Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των κρατικών φορέων, αφού με τη θέσπιση μέτρων μπορούν να περιορίσουν τις αρνητικές επιδράσεις.

Θετικές Επιδράσεις

Πολλές είναι οι ωφέλειες του τουρισμού στον κοινωνικό τομέα. Μέσα σε αυτές συγκαταλέγονται η μείωση της ανεργίας, η ανάπτυξη έργων υποδομής (π.χ. δρόμοι, λιμάνια, αεροδρόμια), η βελτίωση των υπηρεσιών (π.χ. τράπεζες, μεταφορές) καθώς επίσης και αύξηση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων της περιοχής. Επομένως, πολλές και σημαντικές είναι οι θετικές επιδράσεις σε μια περιοχή που μπορεί να έχει ο τουρισμός στην κοινωνία (π.χ. εγκαταστάσεις υγείας και ευημερίας), στον πολιτισμό (π.χ. αποκατάσταση και ανάδειξη πολιτιστικών στοιχείων) και στην αισθητική (π.χ. διατήρηση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής).

Συγκεκριμένα στην Κύπρο τα οικονομικά οφέλη και η δημιουργία θέσεων εργασίας, συγκαταλέγονται στις πιο κύριες θετικές επιπτώσεις της τουριστικής ανάπτυξης. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει τη σημασία και τη βαρύτητα που διαδραματίζει ο τουρισμός, όχι μόνο από άποψη αριθμητικών δεικτών της οικονομίας, αλλά και σε προσωπικό επίπεδο επηρεάζοντας άμεσα την ποιότητα ζωής των κατοίκων του νησιού. Ειδικά, όσον αφορά στην επαγγελματική αποκατάσταση, έχουν ωφεληθεί τα άτομα άνω των 30 ετών, κυρίως από τις επαρχίες Αμμοχώστου και Πάφου των μεσαίων και χαμηλών κοινωνικοοικονομικών τάξεων.

Θετικά αποτελέσματα επέφερε ο τουρισμός και στα πρότυπα της κυπριακής κοινωνίας, αφού συνέβαλε στην απαλλαγή των παλιών συντηρητικών προτύπων, όπως το πρότυπο της πατριαρχικής οικογένειας, στο οποίο υπήρχε έλλειψη επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια. Αυτό οφείλεται την τριβή μεταξύ των ντόπιων κατοίκων του νησιού και των ξένων επισκεπτών. Έχουν κτιστεί γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσά τους. Οι σχέσεις των κατοίκων με ξένους και ντόπιους επισκέπτες χαρακτηρίζονται αρκετά καλές και εποικοδομητικές και στηρίζονται στον αυθορμητισμό και τη φιλοξενία. Μέσα από αυτή την συναναστροφή οι Κύπριοι προβάλουν την κουλτούρα και τον πολιτισμό προς τους ξένους, ενώ παράλληλα δέχονται και επιρροές από αυτούς.

Εικόνα ΠαραδοσιακήΟ τουρισμός μπορεί να λειτουργήσει θετικά πάνω στο θέμα του πολιτισμού, αφού μέσα από την προσπάθεια προσέλκυσης επισκεπτών γίνεται αναβίωση παραδοσιακών στοιχείων, ηθών και εθίμων. Διοργανώνονται διάφορα φεστιβάλ και εκδηλώσεις οι οποίες προωθούν τον κυπριακό πολιτισμό και την κυπριακή κουλτούρα. Τέτοιες εκδηλώσεις παρατηρούνται σε πολύ τακτά χρονικά διαστήματα σε διάφορες τουριστικές περιοχές της Κύπρου, όπως είναι η Αγιά Νάπα, ο Πρωταράς, η Λεμεσός, η Πάφος, η Πόλη Χρυσοχούς αλλά και η Πέγεια. Παράλληλα δημιουργούνται οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για ανάπτυξη των περιοχών της υπαίθρου και της ενδοχώρας. Χαρακτηριστικό παραδείγματα αποτελεί το χωριό Φικάρδου, που ενώ είχε εγκαταλειφθεί για πολλά χρόνια από τους κατοίκους του, τώρα, με την ολική αναστήλωση που έγινε από τον ΚΟΤ, αποτελεί τόπος έλξης πολλών τουριστών ολόχρονα.

Επιπλέον, με την ανάπτυξη του τουρισμού στην Κύπρο αναβαθμίστηκαν, εκσυγχρονίστηκαν αλλά και δημιουργήθηκαν νέες υποδομές, δρόμοι και υπηρεσίες. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της περιοχής της ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου, όπου νέοι δρόμοι κατασκευάστηκαν, κτίστηκε νέο νοσοκομείο και νέες υποδομές, οι κάτοικοι παρέμειναν στην περιοχή τους κτλ.

Αρνητικές Επιδράσεις

Παρόλα αυτά, η τουριστική ανάπτυξη μπορεί να επιφέρει και αρνητικές επιδράσεις στο κοινωνικό περιβάλλον μια περιοχής, αφού μπορεί να επηρεάσει:

  1. την κοινωνική δομή: καθώς οι παραγωγικές σχέσεις μεταβάλλονται και τουριστικοποιούνται, ενώ παρατηρούνται φαινόμενα έντονης αστικοποίησης, κυρίως στην περίπτωση του μαζικού τουρισμού, επιδρώντας αρνητικά πάνω στην κουλτούρα και τον πολιτισμό μιας περιοχής.
  2. την απασχόληση του εργατικού δυναμικού: εγκαταλείπονται τα παραδοσιακά επαγγέλματα του γεωργοκτηνοτροφικού τομέα και της αλιείας, καθώς το «εύκολο» χρήμα και η ανεργία ωθούν τον πληθυσμό σε επαγγέλματα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τον τουρισμό.
  3. τις κοινωνικές σχέσεις: τα ήθη και τα έθιμα των τοπικών πληθυσμών επηρεάζονται από τη συμπεριφορά των τουριστών, ενώ αλλάζουν ή ατονούν οι σχέσεις μεταξύ των κατοίκων.
  4. τα έθιμα και τον τοπικό πληθυσμό: οι κάτοικοι απομακρύνονται από τις παραδόσεις του τόπου τους ή οδηγούνται στην εμπορευματοποίηση, με σκοπό το οικονομικό όφελος, καθώς ο νέος τρόπος ζωής τους στηρίζεται στον καταναλωτισμό και την παγκοσμιοποίηση.
  5. το δομημένο περιβάλλον: για να μπορέσουν να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των τουριστών χρειάζονται νέοι χώροι διαμονής, διασκέδασης και άλλες υποδομές όπως δρόμοι, λιμάνια, αεροδρόμια κλπ. Μέσα σε αυτές συγκαταλέγονται και οι αλλαγές που υφίστανται παραδοσιακοί οικισμοί.

Στην περίπτωση της Κύπρου παρατηρούνται διάφορες αρνητικές συνέπειες του τουρισμού στην κοινωνία της χώρας. Η φύση και οι συνθήκες απασχόλησης στην τουριστική βιομηχανία, δημιουργούν προβλήματα τόσο σε προσωπικό όσο και σε οικογενειακό επίπεδο των εργαζομένων. Τα εκτενή ωράρια και το σύστημα βάρδιας επηρεάζουν έντονα τον οικογενειακό ιστό των εργαζομένων, δημιουργώντας ενδοοικογενειακά προβλήματα. Ακόμη εργοδοτούμενους της τουριστικής βιομηχανίας επικρατεί μία ανασφάλεια αλλά και μία δυσαρέσκεια λόγω της πρόσληψης φθηνού ξένου εργατικού δυναμικού αλλά και όσον αφορά τις συνθήκες και τους όρους απασχόλησης. Ο εποχικός χαρακτήρας και οι χαμηλές απολαβές αποτελούν βασικά μειονεκτήματα των εργασιών που βασίζονται στον τουρισμό.


Η ανάμειξη με άλλους λαούς επηρέασε τον τρόπο ζωής του Κυπρίου πολίτη αλλά και τη συμπεριφορά του. Πράγματα που στην Κύπρο θεωρούνταν προηγουμένως άτοπα και άπρεπα, σήμερα θεωρούνται απόλυτα φυσιολογικά. Οι παραδοσιακές κοινωνικές αξίες αλλοιώθηκαν, εγκαταλείποντας πολλές φορές την παράδοση. Οι διαπροσωπικές σχέσεις και οι δεσμοί της οικογένειας φαίνεται να έχουν γίνει πιο χαλαροί και απρόσωποι. Ακόμη, στην προσπάθεια της ξενοδοχειακής βιομηχανίας να εξυπηρετήσει τους τουρίστες, λειτούργησαν στην Κύπρο εγκαταστάσεις και χώροι αναψυχής κατά τα ξένα, κυρίως ευρωπαϊκά, πρότυπα, αλλοιώνοντας σε μεγάλο βαθμό τον τοπικό χαρακτήρα της περιοχής.

Εξάλλου ο μιμητισμός του ξένου τρόπου ζωής ήταν ένα άλλο αποτέλεσμα της τουριστικής ανάπτυξης. Ακόμη και οι επιγραφές και διαφημίσεις που κατακλύζουν τους δρόμους και τα καταστήματα της Κύπρου είναι σχεδόν όλες στην Αγγλική γλώσσα.

Η συναναστροφή και στενή επαφή των κατοίκων του νησιού με τους
επισκέπτες κάποιες φορές έχει αρνητικές επιρροές. Σύμφωνα με  την Αστυνομία Κύπρου, η εγκληματικότητα έχει αυξηθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία. Συγκεκριμένα, η νεανική παραβατικότητα, η εμπορία, διακίνηση και χρήση ναρκωτικών έχουν γίνει συχνός πονοκέφαλος στις τοπικές αρχές. Ο τουρισμός είναι ένας από τους παράγοντες που συμβάλει στην αύξηση του εγκλήματος. Επίσης, ο τουρισμός έχει μεγεθύνει άλλα κοινωνικά προβλήματα όπως η αισχροκέρδεια, η πορνεία και ο τζόγος.

Λόγω της τουριστικής ανάπτυξης έχει παρατηρηθεί αλλαγή του δημογραφικού χαρακτήρα ορισμένων περιοχών. Αυτό μπορεί να συμβεί είτε λόγω εσωτερικής μετακίνησης πληθυσμών π.χ. από τις μη ανεπτυγμένες περιοχές στις τουριστικά αναπτυγμένες προκαλώντας μαρασμό της υπαίθρου, αλλά και λόγω εγκατάστασης νέων εθνικοτήτων στην Κύπρο. Οι περιοχές της Αγίας Νάπας και της Πάφου είναι ενδεικτικές.

Συμπέρασμα

Ο τουρισμός δεν έχει επιφέρει μόνο θετικά αποτελέσματα στον πολιτισμό της Κύπρου αλλά και πάρα πολλά αρνητικά, αλλοιώνοντας πολλές φορές την τοπική παραδοσιακή πολεοδομική και αρχιτεκτονική εικόνας.

Για άλλη μια φορά, τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί η περιοχή της Αγίας Νάπας, όπου λόγω έλλειψης προγραμματισμού και λόγω εμπορευματοποίησης του τουρισμού, επήλθε μια άναρχη και μη αειφόρα τουριστική ανάπτυξη. Παλιές παραδοσιακές οικίες γκρεμίστηκαν και στη θέση τους κτίστηκαν διαμερίσματα, εστιατόρια, κέντρα διασκέδασης και πολυτελή ξενοδοχεία. Επίσης, πολλές φορές στην προσπάθεια προσέγγισης τουριστών γίνεται αλλοίωση στοιχείων της παράδοσης, μέσω της εμπορευματοποίησης τους.